|
Historia
Słowenii
Pierwsze
ślady człowieka na terytorium dzisiejszej Słowenii zostały odkryte w młodszym
okresie Paleolitu (120.000-50.000 lat temu) min. w jaskini w Postojnej. Ok. 1200
r. p.n.e. tereny te zamieszkiwały plemiona Iliryjskie. Ok. 400r. p.n.e.
przybyli Celtowie, którzy wnieśli swój wkład w rozwój cywilizacji w postaci:
religii, administracji miejskiej (z łac. Oppidum-miasto), systemu monetarnego
oraz umiejętności eksploatacji surowców naturalnych, dzięki czemu zostali
wchłonięci przez ludność Iliryjsk±. W czasie panowania rzymskiego II-IV w.
p.n.e. powstały miasta: Emona (Ljubljana), Poetovium (Ptuj), Celea (Celje).
Bałto-Słowianie
(wraz z Germanami) należeli do najmłodszej gałęzi ludów Indoeuropejskich,
które wchłonęły wcześniejsze plemiona i rozpadłszy się na Bałtów i Słowian
zróżnicowały się językowo. W VI w. Słowianie dotarli na Bałkany.
Pierwszym zwi±zkiem plemiennym było państwo kupca frankijskiego, Samona,
istniej±ce w latach 626-661 r. Istniała także organizacja polityczna Słowian
alpejskich, która w X w. przekształciła się w Królestwo Wielkiej Karantanii
pod panowaniem frankijskim. W czasie istnienia państwa Wielkomorawskiego w 864
r. na Bałkany przybyli Bracia Sołuńscy Konstantyn (Cyryl) i Metody, którzy
zapocz±tkowali misję chrystianizacyjn±, a także stworzyli pierwsze słowiańskie
pismo zwane głagolic± oparte na miniskule czyli małych literach alfabetu
greckiego. Kolejnym etapem rozwoju piśmiennictwa było powstanie cyrylicy (twórc±
prawdopodobnie Klemens Ochrydzki - uczeń braci Sołuńskich), opartej na
greckiej majuskuli czyli dużych literach alfabetu greckiego.
W XII w. uformował
się podział terytorialny Słowenii. Ziemie były w rękach zamożnych rodzin
feudalnych. Karyntia należała do rodziny Spanheimów, Styria do rodziny
Babenbergów, Kraina do rodziny Andechsów, zaś część Friulu i Istrii było
w rękach patriarchy akwilejskiego. Głównym celem tych rodzin było przekształcenie
ziem w odrębne, niezależne od cesarza państwa. Udało się to na krótko
Spanheimom i Babenbergom. Przeciwnikiem tego przedsięwzięcia był patriarcha
akwilejski.
Próbę
zjednoczenia ziem słoweńskich, wykorzystuj±c wygasanie możnych rodzin
feudalnych rozpocz±ł król Czech
Przemysł Ottokar II. W 1251r. opanował Austrię oraz Styrię, w 1270 r.
Karyntię oraz Krainę, uzyskał także dostęp do Adriatyku.
W XIII w. Rudolf
Habsburg po bitwie pod Suchymi Krutami w 1278 r. pokonał wojska Przemysła
Ottokara i ostatecznie opanował terytorium Austrii, Styrii, Karyntii i Krainy,
a na przełomie XIV-XV w. terytoria graniczne z Włochami min. Celje. Słoweńcy
zostali poddani germanizacji, jednak w XVI w. wraz z nadejściem reformacji, a
po niej kontrreformacji, obudziła
się w nich świadomość narodowa. Najwybitniejszymi postaciami Słoweńskiego
Odrodzenia Narodowego byli Primoľ Trubar - współautor licznych publikacji w
języku słoweńskim (m.in. Abecadło i Katechizm) oraz pisarz
Iwan Cankar.
Na pocz±tku XVIII
w. Słowenia zaczęła powoli wkraczać na drogę kapitalizmu. Szybkiemu
rozwojowi miast przysłużyły się zapocz±tkowane
w 1717 r. przez cesarza Karola VI reformy: wolnej żeglugi na Adriatyku oraz
ustanowienie Triestu i Rjeki wolnymi portami. W wyniku tego rozwin±ł się
handel morski, rozwój manufaktur, co spowodowało gwałtowny napływ ludności,
a miasta te stały się ważnymi ośrodkami gospodarczymi. Wartość obrotu
gospodarczego przechodz±ca przez Triest stanowiła trzeci± część dochodów
z handlu zagranicznego monarchii. Po objęciu rz±dów przez Marię Teresę
(panowanie w latach1740-1780) rozpocz±ł się okres absolutyzmu
kontynuowany potem przez jej syna Józefa II (panowanie w latach 1780-1790, współregencja
od 1765r.). Wprowadzili oni liczne reformy, które ożywiły gospodarkę kraju,
rozwinęły szkolnictwo oraz zapocz±tkowali proces uwłaszczenia chłopów. Po
śmierci Józefa II część reform została odwołana.
Zwycięstwa armii
Napoleońskiej pod koniec XVIII w. spowodowały rozprzestrzenienie się idei
Wielkiej Rewolucji Francuskiej, która ponownie pobudziła Słoweńsk± świadomość
narodow±. W 1808 r. Jernej Kopitar wydał pierwsz± gramatykę języka słoweńskiego.
W latach 1809-1813, na obszarze dzisiejszej Słowenii i Chorwacji Napoleon
utworzył siedem prowincji Iliryjskich, w celu odcięcia imperium Habsburskiego
od morza Adriatyckiego. Wprowadzono wówczas liczne reformy np. szkolnictwa oraz
udogodnienia dla ludności np. rozbudowa dróg, wprowadzenie ewidencji ludności
(obywatelstwo, paszport, dowód osobisty).
W
1850 r. została podpisana przez slawistów ugoda wiedeńska, która miała na
celu upowszechnienie języka serbo-chorwackiego. Głównymi propagatorami
byli: Ljudevit Gaj i Stanko Vraz. Najwybitniejszy słoweński poeta i pisarz
France Preąeren sprzeciwił się wprowadzenia języka serbo-chorwackiego do
literatury i powszechnego użytku. Wprowadził on język słoweński w obieg światowy.
Po zakończeniu
pierwszej wojny światowej, dotychczas ugodowi wobec polityki Habsburgów Słoweńcy,
wyst±pili przeciw Austro-Węgrom i po ich rozpadzie przył±czyli się do Królestwa
Serbów, Chorwatów i Słoweńców (SHS) pod rz±dami dynastii Karadziordziewiczów.
Królestwo SHS w1929r., po dokonaniu zamachu stanu przez Aleksandra
Karadziordziewicza, przekształciło się w Królestwo Jugosławii. Słowenia
otrzymała wówczas status banowiny drawskiej.
W 1941, po
wkroczeniu armii włoskiej i niemieckiej, terytorium Słowenii zostało
podzielone między okupantów (Włochy- pd.-zach. część kraju, Niemcy-
pn.-wsch. część kraju, Węgry- Prekomurje). Na terenach zagarniętych przez Włochy
utworzona została Prowincja Lublańska. Powstały wtedy ruchy oporu np. Rada
Wyzwolenia Narodowego AVNOJ, zwi±zane z komunistycznym frontem wyzwolenia. W
1945r. Jugosławia stała się republik± autonomiczn±.
W trakcie drugiej
wojny światowej na arenie politycznej pojawia się Josip Broz Tito, który w
1938 obj±ł dowództwo Komunistycznej Partii Jugosławii. Utworzył on Jugosłowiańsk±
Federację Komunistyczn± - rz±d krajowy występuj±cy w opozycji do londyńskiego
rz±du emigracyjnego. W czasie rz±dów Josipa Broz Tito powstaje jugosłowiańska
doktryna polityczna - titoizm, czyli przeciwstawienie centralizmowi obozu
sowieckiego. W 1953 Tito został prezydentem Jugosławii i rozpocz±ł
przymusowe jednoczenie wszystkich sił pod komunistycznym sztandarem. Głównym
przedstawicielem komunistów słoweńskich był Edvard Kardelj, który d±żył
do powstania autonomicznej Słowenii w ramach Jugosławii. W 1974 wprowadzono
now± konstytucję, która dała republikom prawo do secesji. W 1980 r. Tito
umiera. Po jego śmierci kraj ogarnia kryzys ekonomiczny i konflikty narodowościowe.
Do władzy dochodzi Slobodan Miloąewić, który d±ży do utrzymania Jugosławii
pod wodz± Serbii. W 1990 r. odbyły się w Słowenii pierwsze w całej Jugosławii
wolne wybory, w których postkomuniści utracili większość w parlamencie.
W 1991r., po
referendum proklamowana została niepodległość Słowenii. Był to sprzeciw
wobec rz±du w Belgradzie, co doprowadziło do wybuchu 27.06.1991r. słoweńskiej
wojny 10-dniowej. Rozpoczęła się ona dla Słoweńców zwycięstwem pod
Medvedjek'iem i Zentilj'em, zbombardowane zostało lotnisko w
Lubljanie.1.07.1991r.miał Słoweńcy odnieśli kolejny sukces nad armi± serbsk±,
obronili tunel w paśmie górskim Karawanki. 2.07.1991 pod miejscowości±
Krakovo zniszczono 8 czołgów słoweńskich; bombardowano stacje radiowe,
jednak Słoweńcy mieli pod kontrol± wszystkie przejścia graniczne. Wojna zakończyła
się 8 lipca 1991 rozejmem na wyspie Brioni. W paĽdzierniku
1991 r. Słowenia stała się niepodległym państwem. Pierwszym prezydentem Słowenii
został Milan Kučan. W grudniu 1991r. uchwalona została nowa konstytucja
uznana w 1992 r. przez Unię Europejsk±. 22 maja 1992 r. Słowenia została 176
członkiem ONZ.
Od 1 maja 2004r. Słowenia jest członkiem Unii Europejskiej.
Bibliografia:
1)
Felczk W., Wasilewski T. Historia Jugosławii, Wrocław 1985.
2)
Skowronek J., Tanty M., Wasilewski T. Historia Słowian południowych
i zachodnich, Warszawa 1977
3)
Wiatr J.J., Słowenia przykład udanej transformacji, Warszawa
1998
4)
Nowa encyklopedia powszechna PWN, Warszawa 1995
Autorzy:
Agnieszka Kopeć
Paulina Damaziak
Joanna Kurnik
| 
